Soa’s: check de soorten, symptomen en testen

Wat is een soa?

Soa is een afkorting voor een seksueel overdraagbare aandoening. De naam zegt het al: deze aandoeningen zijn besmettelijk. Je kunt ze namelijk overdragen door seksueel contact met een persoon. Soms geeft een soa geen klachten, maar een soa kan ook gevaarlijk zijn, zelfs wanneer je er niks van merkt. Sommige soa’s kunnen op lange termijn schade veroorzaken, zoals aan je vruchtbaarheid. Een soa gaat meestal niet vanzelf over. Gelukkig zijn de meeste soa’s wel goed te behandelen. Er zijn verschillende soa’s, zoals gonorroe, hiv, syfilis, chlamydia en trichomoniasis. De klachten verschillen per soort soa.

Hoe krijg je een soa?

Je kunt besmet raken met een soa door onveilig seksueel contact. Dat betekent door onveilige seks te hebben, zonder condoom. Maar dat is niet de enige manier om een soa op te lopen. Sommige soa’s kun je zelfs al krijgen door naakt tegen je bedpartner aan te wrijven of seksspeeltjes te delen. Andere soa’s, zoals hiv, hepatitis B en hepatitis C, kun je oplopen wanneer je bloed in contact komt met het bloed van iemand die besmet is. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer je het scheermesje gebruikt van iemand die besmet is of wanneer je een tattoo laat zetten met een besmette naald.

Herpes kun je krijgen door het gebruik van bekers of bestek die besmet zijn of door te zoenen met iemand die herpes heeft. Genitale wratten en schaamluis kun je oplopen door de kleding of handdoeken van iemand te gebruiken die besmet is.

Zwangere vrouwen kunnen een soa doorgeven aan hun kind. Hiv, hepatitis B en syfilis kun je doorgeven aan je kind tijdens de zwangerschap. Chlamydia, gonorroe en herpes kun je doorgeven tijdens de bevalling.

Hoe krijg je geen soa: fabels en feiten

Je weet nu op welke manieren een soa kan worden overgebracht. Helaas bestaan er ook mythes in de wereld over hoe je besmet kunt raken met een soa. Je kunt bijvoorbeeld nooit besmet raken door te knuffelen met kleren aan. Wees daar dus niet bang voor! Ook door hoesten en niezen kun je niet besmet raken. Muggen en andere insecten kunnen geen soa’s overbrengen. Ook kun je met een gerust hart naar het zwembad of de sauna, daar zul je geen soa oplopen en ook niemand besmetten als je zelf een soa hebt.

Soa’s: welke soorten zijn er?

Welke soa heb ik? Er zijn heel veel soorten soa’s met verschillende symptomen. Hier zetten we ze voor je op een rijtje. We beginnen met veelvoorkomende soa’s:

• Chlamydia
• Gonorroe
• Herpes genitalis
• Genitale wratten
• Trichomonas
• Mycoplasma genitalium
• Schaamluis

Chlamydia

Deze geslachtsziekte geeft bij een deel van de mensen geen symptomen. Je kunt het dus hebben zonder dat je het merkt. Als je het wel merkt, heb je waarschijnlijk pijn bij het plassen en meer afscheiding. Als vrouw kun je onvruchtbaar worden door chlamydia.

Gonorroe

Gonorroe is een bacterie die je overdraagt tijdens de seks. Als je gonorroe hebt, doet plassen pijn en zowel mannen als vrouwen scheiden vaak groengeel vocht af uit hun geslachtsdelen.

Herpes genitalis

Dit virus is verwant aan het virus dat koortslip veroorzaakt. Koortslip en herpes genitalis zijn onschuldig, maar wel vervelend. Het veroorzaakt bultjes op en rond je geslachtsdelen.

Genitale wratten

Deze wratten zijn heel besmettelijk via seks, maar ze zijn ongevaarlijk en gaan meestal vanzelf over. Als je er last van hebt, kun je ze zelf behandelen met een crème. De huisarts kan dit ook voor je doen.

Trichomonas

Dit is een parasiet die je kunt krijgen door seksueel contact. Mannen hebben bijna nooit last van deze parasiet, maar vrouwen kunnen een ontstoken vagina krijgen met vies ruikende afscheiding. Gelukkig is trichomonas goed te behandelen met medicatie.

Mycoplasma genitalium

Deze bacterie wordt via seksueel contact verspreid. Bij mannen kan deze bacterie een ontsteking van de plasbuis veroorzaken. Bij vrouwen kan het in zeldzame situaties leiden tot ontstekingen van de plasbuis, baarmoederhals en eileiders.

Schaamluis

Dit is net een ander diertje dan de bekende luis die jeuk op je hoofdhuid veroorzaakt, maar is wel minstens zo vervelend. In de armere delen van de wereld komt schaamluis veel voor, maar in België is het diertje bijna uitgestorven.

De volgende soa’s komen minder vaak voor:

• Syfilis
• Hiv
• Hepatitis B

Syfilis

Deze geslachtsziekte begint met een rood, hard plekje op je penis, vagina of anus of soms in je mond. Later krijg je griepachtige klachten en organen kunnen gaan ontsteken. Als je syfilis niet behandelt met antibiotica kan syfilis gevaarlijk zijn.

Hiv

Hiv is misschien wel de bekendste soa. In de jaren 80 en 90 kwam het virus dat aids veroorzaakt veel voor in grote delen van de wereld. Het virus zit in bloed, sperma, vaginaal vocht en in moedermelk. Als je besmet bent moet je de rest van je leven dagelijks medicijnen slikken, maar je bent dan niet meer besmettelijk en je merkt er niets meer van.

Hepatitis B

Dit is een virus dat je lever een ontsteking geeft. Vaak merk je hier niks van. Je kunt hepatitis B behandelen met medicijnen. Het is ook mogelijk om je te laten vaccineren tegen hepatitis B.
 

Soa of geen soa?

Soms lijken de symptomen van een soa op die van een andere aandoening of ziekte. Ook kunnen symptomen op een andere plek dan rond de geslachtsdelen voorkomen.

Soa in je mond of keel

Ja, het is mogelijk om een soa op te lopen in je keel of in je mond. Je kunt dan bultjes krijgen op je tong of bijvoorbeeld een koortslip. Dit kan gebeuren wanneer je iemand oraal bevredigt, zowel bij pijpen als beffen. Enkele soa’s die je kunt krijgen in je keel of mond zijn HPV, herpes, syfilis en gonorroe. Hoewel het zeldzaam is, kan chlamydia ook voorkomen in de keel. Bovendien kun je ook hiv oplopen door orale seks. Dit zit niet in je keel of mond, maar kun je oplopen door pijpen. Om soa’s in je keel of mond te voorkomen, wordt aangeraden om een condoom of beflapje te gebruiken tijdens het pijpen of beffen.

Is schurft een soa?

Schurft is eigenlijk geen soa, maar je kan het wel oplopen of overdragen tijdens seksuele activiteiten. Dit komt doordat er vaak langdurig fysiek contact (huid-op-huidcontact) plaatsvindt, waardoor de schurftparasiet de mogelijkheid krijgt om van het ene lichaam naar het andere over te gaan. Bovendien is de kans groot dat beddengoed ook besmet raakt.

Is candida een soa?

Candida is een schimmelinfectie en geen soa, dus niet seksueel overdraagbaar. Veel vrouwen krijgen er vroeg of laat mee te maken. In feite is het geen schimmel, maar een soort gist, genaamd Candida Albicans. Deze gist is van nature aanwezig in en rondom je vagina. Wanneer candida de overhand krijgt, kunnen er symptomen optreden, zoals een korrelige, witte afscheiding. Bovendien ervaren vrouwen vaak roodheid, jeuk of irritatie rondom de vagina of schaamlippen. Er zijn bepaalde soa’s die vergelijkbare klachten kunnen veroorzaken, maar deze worden veroorzaakt door een andere ziekteverwekker. Je kan een soa-test doen zodat je weet of je een soa hebt, of dat het een schimmelinfectie is.

Soa symptomen bij zowel mannen als vrouwen:

De volgende symptomen komen bij zowel mannen als vrouwen voor:

• Pijn of een branderig gevoel bij het plassen
• Wratten, blaasjes of wondjes op je intieme delen
• Pijn aan je anus, of vocht uit je anus
• Wratten, blaasjes of wondjes bij je anus
• Gele huid en/of geel oogwit
• Opgezette klieren in je liezen
• Jeuk rond je vagina of penis en in je bilspleet
• Koorts

Soa symptomen bij vrouwen

De volgende symptomen komen alleen bij vrouwen voor:

• Vaginale afscheiding die anders is dan normaal
• Vaginaal bloedverlies na de seks, of wanneer je niet ongesteld zou moeten zijn
• Pijn onder in je buik

Soa symptomen bij mannen

De volgende symptomen komen alleen bij mannen voor:

• Pus of waterig vocht uit je penis. Je penis wordt dan ook wel een ‘druiper’ genoemd
• Pijn aan je balzak
• Soms is je balzak rood en opgezwollen
• Pijn bij het plassen

Hoe bescherm je jezelf tegen een soa?

Het liefst wil je een soa voorkomen. Iedereen die seksueel actief is kan namelijk een soa krijgen. Het maakt niet uit hoe oud of jong je bent of hoeveel wisselende bedpartners je hebt. Gebruik daarom altijd een condoom. Dit is het enige anticonceptiemiddel dat je beschermt tegen een soa. Het is de beste manier om te voorkomen dat je een infectie via seks doorgeeft. Kruidvat heeft verschillende condooms in het assortiment, zoals de Durex extra Safe Condooms gemaakt van iets dikker latex en de Kruidvat Classic Condooms.

Moet je je laten testen voor een soa?

Hoe weet je of je een soa hebt? Dat kan door je te laten testen. Een soa is een aandoening die je meestal overdraagt door seksueel contact. Als je onveilige seks hebt gehad of symptomen hebt, is het heel verstandig om je te laten testen.


Heb je geen vaste bedpartner? Ook dan is het goed om je regelmatig te laten testen op soa’s, vooral omdat je ook zonder klachten een soa kunt hebben. Doe dit meteen als je onveilige seks hebt gehad. Ook als je veel wisselende seksuele contacten hebt, is testen verstandig. Zélfs als je een condoom hebt gebruikt! Ben je jonger dan 25 jaar? Dan kun je je gratis laten testen bij het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid of de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (GGC)  in Brussel. Op sommige soa’s, zoals chlamydia, kun je jezelf testen met een zelftest.
 

Soa-test bij klachten

Heb je een of meerdere van deze symptomen en vermoed je dat je een soa hebt? Dan is het verstandig om zo snel mogelijk een soa-test te regelen. Zo weet je of je wel of geen soa hebt, en welke soa je hebt. Hoe dat in zijn werk gaat, vertellen we hier.

Hoe werkt een soa-test?

Een soa-test kun je laten doen bij de huisarts of in de soa-polikliniek in Antwerpen of de S-Clinic in Brussel. De meeste soa’s kun je pas drie weken nadat je besmet bent aantonen met een soa-test. Heb je onveilige seks gehad? Dan heeft het dus meestal pas na drie weken zin om je te laten testen.

Soms kan een test wel eerder, bijvoorbeeld wanneer je symptomen hebt die bij een soa passen. Een hiv-test is pas zinvol vanaf drie maanden na een mogelijke besmetting. Wel kan de hiv-test eerder wanneer je klachten hebt. Heb je onveilige seks met iemand die (vermoedelijk) besmet is met hiv? Neem dan direct contact op met je huisarts. Hij of zij kan je een bepaalde kuur geven waarmee je de kans op besmetting verkleint.

Hoe je wordt getest, hangt af van je symptomen en of je een man of een vrouw bent. Je wordt getest via je urine, vaginaal vocht, anus, keel of bloed. De afgenomen stalen worden in een laboratorium onderzocht.

Wat kost een soa-test?

Een soa-test bij de huisarts gaat van het eigen risico van je zorgverzekering af. Als je eigen risico op is, is het gratis. Een soa-test bij het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid of de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (GGC)  is gratis, maar niet iedereen komt in aanmerking voor een gratis test. Vraag het na bij de desbetreffende instantie.

Hoelang duurt de uitslag van een soa-test?

Na de test is het tijd om te wachten op de uitslag. Makkelijker gezegd dan gedaan, want het is begrijpelijk dat je dit spannend vindt. Gelukkig duurt dit meestal maar één of twee weken.

Incubatietijd van soa´s

Is de uitslag van je test positief? Dat is vervelend! Het zou kunnen dat je nog geen klachten hebt. De incubatietijd verschilt namelijk per soa en soms geeft een soa nooit klachten. In deze tabel geven we een handig overzichtje van de incubatietijd. Let op, het zijn allemaal gemiddelden. Per persoon kan de incubatietijd heel erg verschillen.
 

Hoe behandel je een soa?

Hoe je de soa behandelt, verschilt.  Overleg met je huisarts wat de beste behandeling voor je is. Waarschuw ook je seksuele partners van de afgelopen maanden, zodat zij zich ook kunnen laten testen. Je hoeft je hier niet voor te schamen en je helpt je seksuele partners.