Insecten zijn een belangrijk onderdeel van de natuur. Maar er zijn veel insecten die je liever niet in je buurt hebt. Denk aan een wesp die vervelend kan steken tijdens je kampeervakantie, luizen in je haar of vliegen in je keuken. In deze gids lees je allerlei handige tips voor het vermijden van insecten én wat te doen als je er toch mee in contact komt.
Wat te doen bij:
Bijtende insecten
Een nare eigenschap die veel insecten hebben, is dat ze kunnen bijten of steken. Zowel vliegende insecten als insecten die alleen rondlopen hebben angels of scherpe tanden. Hoe voorkom je dat je gebeten wordt en wat kan je doen als je toch een jeukende bult krijgt?
Vliegende steekinsecten
Als je naar buiten gaat of in de natuur komt, kan je niet om insecten heen. Soms loop je dan helaas een insectenbeet op, zoals een muggenbeet of wespensteek. Ook ‘s nachts tijdens het slapen kunnen insecten steken. Er zijn verschillende vliegende insecten die kunnen steken, zoals de:
- mug
- wesp
- bij
- hommel
- horzel
- steekvlieg
Beet vermijden
Gelukkig zijn er manieren om de kans op een insectenbeet kleiner te maken. Vliegende insecten hebben bepaalde overeenkomsten waar je rekening mee kan houden. Om de kans dat een insect je steekt te verkleinen, kan je het volgende proberen:
- Blijf rustig als er een insect in je buurt komt. Ze steken namelijk vooral als ze zich bedreigd voelen.
- Vermijd zoete geuren van bijvoorbeeld parfum, fruit, sap, frisdrank, maar ook geparfumeerde deodorant en zonnebrandcrème. Deze geuren trekken namelijk insecten aan.
- Smeer je in met een insectenwerend middel, zoals een lotion of spray met DEET: deze stof verstoort het reukvermogen van muggen, waardoor ze je huid niet langer kunnen vinden.
- Slaap onder een klamboe of gebruik horren als je een raam openzet.
Klachten verhelpen
De klachten van een insectenbeet gaan over het algemeen vanzelf weer over. Om de jeuk van een insectenbeet tegen te gaan, kan je verschillende dingen doen. Zo zijn er zalfjes en menthol strooipoeder die het kunnen verzachten. Ook kan je kort na de insectenbeet een gifzuiger gebruiken om het gif uit je huid te verwijderen. De zwelling kan je enigszins verhelpen door de gestoken plek te koelen met een koude doek of een zak ijs.
Bij een lichte allergische reactie, zoals een flinke lokale zwelling, kunnen antihistamine pillen (hooikoortstabletten) eventueel ook verlichting geven. Hiervoor is geen recept van de huisarts nodig. Hooikoortstabletten zijn anti-allergie geneesmiddelen: lees voor gebruik hiervan altijd zorgvuldig de bijsluiter.
Ben je allergisch voor een bij of wesp, dan is het verstandig om altijd twee adrenalinepennen bij je te dragen. Heb je deze nog niet en ontstaat er een allergische reactie? Raadpleeg dan zo snel mogelijk je huisarts. Neem ook contact op met de huisarts als je klachten lang aanhouden of je last krijgt van bijvoorbeeld koorts na een beet.
Overige steekinsecten
Naast vliegende insecten kan je ook door andere beestjes gestoken worden. De bekendste en meest voorkomende insecten die bijten zijn:
- teken
- luizen
- eikenprocessierupsen
- bedwantsen
- mieren
- spinnen
- vlooien
Omdat de omgeving waarin deze insecten voorkomen en de manier waarop ze te werk gaan erg verschilt, behandelen we deze dieren afzonderlijk.
Teken
Teken vind je in het groen: je kan ze onder meer tegenkomen in bossen, heidegebieden en tuinen. Ze leven van het bloed van dieren en mensen. Ze springen niet, maar stappen van begroeiing over om te bijten.
Een tekenbeet voel je niet altijd en is meestal niet gevaarlijk, soms kan je wel wat jeuk ervaren. Maar sommige teken dragen de bacterie Borrelia burgdorferi bij zich die de ziekte van Lyme veroorzaakt. Het is daarom altijd belangrijk om een teek snel te verwijderen als je een tekenbeet vindt op je lichaam, bijvoorbeeld nadat je een boswandeling hebt gemaakt of als je in de natuur kampeert.
Tekenbeet voorkomen
Het liefst wil je natuurlijk een tekenbeet zo veel mogelijk voorkomen. Je kan hier op verschillende manieren maatregelen voor nemen. Denk aan:
- Je kan een insectenwerend middel met DEET gebruiken
- draag huidbedekkende kleding met eventueel zogeheten Bugsox
- blijf op de paden in de natuur
Hierdoor heb je minder kans op een tekenbeet. Toch kan je er alsnog eentje oplopen. Of je deze maatregelen dus neemt of niet: controleer jezelf altijd aan het eind van de dag, als je bijvoorbeeld in het bos of weidelandschap hebt gewandeld of aan het kamperen bent.
Tekenbeet herkennen
Als je in de natuur bent geweest, is het verstandig om je lichaam te controleren op tekenbeten. Plekken waar teken graag zitten zijn met name warme, vochtige plekken. Bekijk dus vooral of je een zwart puntje ziet onder je oksel, in je lies, bij de bilspleet, achter je oren, in je knieholte of rond de haargrens op je hoofdhuid.
Een teek is erg klein: meestal maar 1 tot 3 millimeter. Een vergrootglas kan dus helpen met zoeken. Zit de tekenbeet er al een paar dagen? Dan kan deze teek zich hebben volgezogen met bloed en opgezwollen zijn tot het formaat van een erwt.
Teek verwijderen
Als je een teek op je huid vindt, krab deze dan niet weg. Je kan hiervoor een hulpmiddel gebruiken, zoals een puntige pincet of een tekentang of -kaart. Zet je pincet zo dicht mogelijk op de huid om de teek in zijn geheel te verwijderen. Blijft er een stukje van de kop achter? Dan valt deze er na verloop van tijd vanzelf weer uit.
Noteer voor de zekerheid wanneer je de tekenbeet opliep en waar de be
et zat. Mocht er een rode cirkel ontstaan op die plek, dan kan dit op de ziekte van Lyme wijzen. De rode cirkel kan tot drie maanden na de tekenbeet verschijnen. Ook koorts, zenuwklachten of gewrichtsklachten kunnen een teken zijn van Lyme. Neem bij deze klachten altijd contact op met de (huis)arts.
Luizen
Luizen zijn vervelende beestjes die zich op de hoofdhuid tussen het haar nestelen. Ze veroorzaken jeuk en kunnen van hoofd naar hoofd lopen. De beestjes verplaatsen zich over het algemeen niet via kleding en kunnen niet springen. Luizen komen vooral voor bij kinderen, omdat die op school en thuis dicht bij elkaar zitten en spelen.
Luizen voorkomen
Er zijn geen maatregelen die je kan nemen om hoofdluis te voorkomen. Het heeft niets te maken met haren wassen en van producten die de kans op luizen zouden verkleinen is de effectieve werking niet bewezen.
Luizen herkennen
Hoe eerder je erachter komt dat jij of je kind luizen heeft, hoe makkelijker ze te bestrijden zijn. Omdat het vooral bij kinderen veel voorkomt, is het advies om hen iedere maand eens te controleren op hoofdluis met behulp van een luizenkam, zeker op het moment dat ze jeuk hebben op hun hoofd. Ook op scholen zijn er regelmatig hoofdluiscontroles.
Luizen verwijderen
Heb je luizen gevonden? Doorloop dan de volgende stappen dagelijks gedurende twee weken:
- Maak het haar nat en doe er eventueel crèmespoeling in tegen klitten en laat deze zitten.
- Kam het haar met een gewone borstel of kam om klitten te verwijderen.
- Houd het hoofd achterover boven een witte ondergrond, zoals de wasbak of wit (keuken)papier, en haal de luizenkam vanaf de hoofdhuid naar de haarpunten. Veeg de kam af en toe af aan keukenpapier of een zakdoekje.
- Om de neten (eitjes van luizen) te verwijderen, kan je hierop deppen met een zakdoekje met azijn. Zo laten ze makkelijker los van de haren.
- Spoel de crèmespoeling uit het haar en maak de luizenkam goed schoon.
Is het na twee weken niet gelukt om van de luizen af te komen? Dan kun je eventueel een antihoofdluismiddel gebruiken, bijvoorbeeld een shampoo of lotion met dimeticon. Dit doodt de hoofdluizen en hun eitjes. Gebruik je deze shampoo, dan zul je nog steeds twee weken lang iedere dag met de kam het haar moeten uitpluizen om alle luizen te verwijderen. Lees voor gebruik van dit medische hulpmiddel altijd zorgvuldig de gebruikershandleiding.
Eikenprocessierupsen
Als je in het voorjaar of de zomer in de buurt van eikenbomen komt, loop je het risico om in contact te komen met eikenprocessierupsen. De zogeheten ‘brandharen’ van deze beestjes kunnen zorgen voor jeuk, bultjes of zelfs luchtweg- of oogklachten. Je komt ze dus liever niet tegen tijdens een fijne lange wandeling.
Klachten voorkomen
Door uit de buurt te blijven van eikenbomen – en dan specifiek eikenbomen met rupsen of rupsennesten – voorkom je tot op zekere hoogte dat je in aanraking komt met een eikenprocessierups. Maar zo’n rups kan helaas lange afstanden afleggen van wel tientallen meters en de haartjes kunnen tot wel 8 jaar later irritatie veroorzaken. Het bedekken van je hals, armen en benen is daarom een betere preventieve maatregel.
Klachten verhelpen
Ben je helaas toch in contact gekomen met een eikenprocessierups? Dan merk je waarschijnlijk irritatie aan je huid zoals jeuk of bultjes en heb je mogelijk last van je ogen en luchtwegen. Vermijd het krabben aan de huidirritatie en zorg ervoor dat je de haartjes zoveel mogelijk verwijderd:
- Plak een stukje plakband of kleefpleisters op de huid om hiermee de brandhaartjes te verwijderen.
- Spoel je huid en ogen met lauw water af.
- Smeer je huid eventueel in met een verzachtende zalf, bijvoorbeeld met eucalyptus, calendula of aloë vera.
- Zitten er brandharen op je kleding? Was deze dan op minstens 60 graden. Was ze voor de zekerheid ook bij twijfel.
Voel je je benauwd of krijg je een dikke tong, lippen of oogleden? Dit kan wijzen op een allergische reactie door de eikenprocessierups. Neem in dat geval contact op met je huisarts of bel in acute gevallen 112.
Bedwantsen
Bedwantsen leven vooral in hotelbedden. Ze kunnen verschillende kleuren hebben, zoals wit of rood-bruin. Als het licht is vind je ze niet zo makkelijk, want ze verstoppen zich dan in matrassen of achter plinten. Overdag zou je wel poep van bedwantsen kunnen vinden. In dat geval zitten er bruine of zwarte vlekjes op het beddengoed. ‘s Nachts komen ze tevoorschijn en kunnen ze bijten. Je krijgt van zo’n beet vaak een klein rood plekje op je huid dat kan jeuken. Meestal zitten er meerdere beten dicht bij elkaar.
Voorkomen van een bedwantsenbeet
Om de kans op een beet van een bedwants te verkleinen, kan je maatregelen nemen. Kom je aan op je vakantieverblijf, controleer dan de bedden. Kijk tussen het beddengoed en onder het matras of je bedwantsen of poepjes ziet. Bedwantsen hebben bovendien een heel herkenbare geur. Heb je bedwantsen gesignaleerd in je bed of kamer? Laat dit dan weten aan het personeel, zodat je een andere kamer kan krijgen.
Verwijderen van bedwantsen
Van een bedwantsenbeet heb je over het algemeen niet heel veel last. Bedwantsen kunnen ook in je bagage gaan zitten, waardoor je ze mee naar huis kan nemen.
Twijfel je over de aanwezigheid van bedwantsen? Schud dan je bagage en alle inhoud goed uit. Pak bij thuiskomst je tas buiten uit en was alle textiel op minstens 60 graden en doe alles daarna in de droger. Ook kan je spullen in de vriezer leggen bij maximaal -14 graden. Je moet ze er dan een week in laten liggen om de bedwantsen en eitjes te doden.
Heb je bedwantsen in je eigen huis? Het lukt over het algemeen niet om een bedwantsenplaag zelf te bestrijden. Daarom is het verstandiger om een ongediertebestrijder in te schakelen.
Mieren
Ook mieren kunnen bijten of steken. En niet alleen de bekende rode mier bijt: de veelvoorkomende zwarte mier bijt ook, maar zo zachtjes dat je het vrijwel niet voelt. Alle mierensoorten bijten uit zelfverdediging. Blijf je bij hun leefomgeving uit de buurt, dan loop je geen risico. Loop dus liever met een boog om mierenhopen heen.
Mieren kunnen voor flinke overlast zorgen, zowel thuis als op een camping of ander vakantieadres. Ze komen namelijk nooit in hun eentje, maar met een flinke kolonie tegelijk. Er zijn verschillende manieren om ze zo veel mogelijk te voorkomen en verjagen:
- Ruim etensresten gauw op. Hier komen mieren namelijk op af.
- Dicht kieren en naden in je huis, zodat mieren niet kunnen binnenkomen.
- Mieren volgen een geurspoor. Haal daarom de geur van voedsel weg met schoonmaakmiddel en voeg een opvallende geur toe aan hun route. Dit maakt ze in de war, waardoor ze mogelijk een andere route kiezen. Producten die goed werken zijn onder meer koffiedik, lavendel en munt.
- Om een mierennest te verjagen, kan je het nest overgieten met koud of kokend water. Vaak helpt koud water al voldoende om de mieren te verjagen, kokend water tast naast de mieren ook de omliggende beplanting aan en is daardoor een mindere keuze.
- Zet een omgekeerde bloempot gevuld met aarde op het mierennest om het nest te verplaatsen. Mieren zullen hun nest naar de pot verplaatsen in ongeveer 10 dagen. Hierna kan je de pot elders in je tuin of in de compostbak legen.
- Mierenlokdoosjes behoren ook tot de opties om mieren te bestrijden. Hier gaan ze in en nemen ze gif uit mee naar het mierennest. Door het hier te delen met andere mieren sterft een mierennest uit.
Ben je toch gebeten en heb je een rood plekje dat jeukt? Ontsmet dan de beet en koel het bultje zo’n 10 minuten.
Spinnen
Hoewel spinnen officieel geen insecten zijn, mogen ze in deze gids niet ontbreken. Ze komen op vergelijkbare plekken voor als veel insecten en kunnen bijten. Er worden door klimaatverandering zelfs steeds meer giftige spinnen gesignaleerd in België. Zowel in de natuur als in huis komen dit soort spinnen voor.
De meeste spinnen bijten alleen als ze zich bedreigd voelen. Vermijd je dus contact met spinnen en laat je ze met rust, dan is de kans klein dat een spin je aanvalt. En hoewel je vervelende ziekteverschijnselen kan hebben na een spinnenbeet, trekken de klachten over het algemeen na verloop van tijd weer weg.
Vlooien
Het komt minder vaak voor, maar ook vlooien en mieren kunnen mensen bijten. Vlooien komen over het algemeen overgesprongen van (huis)dier naar mens, zoals via een hond of kat. Ze veroorzaken – net als veel andere insectenbeten – een rode vlek die voor veel jeuk kan zorgen.
Niet-bijtende insecten
Bijtende insecten zijn natuurlijk erg vervelend, maar ook niet-bijtende insecten zorgen regelmatig voor overlast. Niet alleen in en om huis, maar ook tijdens een wandeling, tijdens het kamperen of op een vakantieadres kan je hinderlijke insecten tegenkomen. Denk bijvoorbeeld aan vliegen of kakkerlakken.
Vliegen
Vliegen en fruitvliegjes weten meestal makkelijk binnen te komen, maar vinden het vaak lastig om weer de weg naar buiten te vinden. Ze doen meestal geen kwaad, maar het vervelende gezoem kan behoorlijk storend zijn. Je kan er een aantal dingen tegen doen:
- Ruim etensresten gauw op. Vliegen komen af op geuren, vooral van bedorven voedsel.
- Gebruik ook vuilnisbakken die goed afsluitbaar zijn, zodat vliegen de geur niet meer ruiken als de prullenbak dicht zit.
- Net als mieren kunnen vliegen niet tegen bepaalde geuren, zoals die van lavendel, basilicum of knoflook. Leg dit bij je fruitschaal om het minder aantrekkelijk te maken voor vliegen.
- Om vliegen buiten de deur te houden, zijn horren een goede oplossing. Plaats horren niet alleen bij de ramen, maar ook bij deuren die regelmatig open en dichtgaan.
- Vliegenmeppers zijn een simpel en effectief middel tegen een enkele vlieg. Maar heb je last van veel (fruit)vliegen, dan is het waarschijnlijk niet afdoende. Vliegenvallen of -vangers kunnen dan helpen om de overlast te verhelpen.
Kakkerlakken
Kakkerlakken kom je in België gelukkig niet zo gauw tegen. Maar op vakantiebestemmingen, met name in warmere klimaten, komen ze wel regelmatig voor.
Als je kakkerlakken hebt – of dat nu bij jou thuis, op je vakantieadres of bij je buren is – kan je verschillende maatregelen nemen:
- Zet de thermostaat lager. Kakkerlakken houden namelijk niet van kou.
- Maak het huis goed schoon. Alle eetresten, hoe klein ook, kunnen kakkerlakken aantrekken. Verwijder daarom alle kruimels en vlekken die door voedingsmiddelen veroorzaakt zijn.
- Leg ‘s nachts een natte dweil of dikke doek op de grond. Kakkerlakken komen hierop af, waardoor ze de volgende ochtend allemaal bij elkaar zitten. Je kan ze hierna makkelijker doden en weggooien.
- Ook een bakje water trekt kakkerlakken aan. Doe er wat zonnebloemolie in, waardoor ze verdrinken.
- Blijf dagelijks stofzuigen, ook nadat je alle kakkerlakken hebt gedood. Zo zuig je de eventuele eitjes die ze nog gelegd hebben op.
Omgaan met ongewenste insecten
Of je nu last hebt van insecten in huis, als je kampeert of tijdens een wandeling: bovenstaande tips geven je hopelijk handvatten om hier op een juiste manier mee om te gaan. Als je naast jeuk last krijgt van andere symptomen na een insectenbeet, neem dan altijd contact op met je (huis)arts voor advies.
Bronnen en disclaimer
Bij het samenstellen van deze pagina zijn de volgende bronnen geraadpleegd:
- Thuisarts.nl
- Rivm.nl
- Rodekruis.nl
- Vroege vogels
- Eis-nederland.nl
- Milieucentraal.nl
Alle genoemde informatie is zorgvuldig samengesteld. Wel kunnen aan de genoemde informatie geen rechten worden verleend. Het gebruik van de informatie is volledig de verantwoordelijkheid van de lezer. Kruidvat staat niet in voor medische correctheid en volledigheid.
Twijfel je over klachten na een insectenbeet en wat je het beste kunt doen? Neem dan contact op met een deskundige, zoals een (huis)arts.
