Coeliakie: alles over leven zonder gluten

Wat is coeliakie?

Coeliakie (spreek uit: seu-lie-ja-kie) is een auto-immuunziekte(1,2). Als je coeliakie hebt, kun je niet tegen gluten. Gluten zijn eiwitten die voorkomen in granen zoals tarwe. Wanneer je gluten binnenkrijgt, valt je immuunsysteem de cellen van je darmen aan. Je darmwand raakt daardoor beschadigd. Coeliakie is een chronische aandoening en is niet te genezen. Daarom moeten mensen met coeliakie helemaal glutenvrij eten. Soms wordt coeliakie ook wel glutenintolerantie of glutenallergie genoemd, maar beide termen kloppen eigenlijk niet.

De symptomen van coeliakie

Als je coeliakie hebt en toch iets eet met gluten, kun je ontstekingen in je darmen krijgen. Daardoor kun je klachten krijgen zoals buikpijn, diarree (of juist verstopping) en een opgeblazen gevoel. Doordat je darmwand beschadigd raakt, kun je voedingsstoffen minder goed opnemen. Dat kan leiden tot gewichtsverlies. Ook kan het zijn dat je je vaak moe voelt en niet lekker in je vel zit(1).

Volwassenen

Coeliakie is erfelijk en kan op elke leeftijd voorkomen. Volwassenen kunnen last krijgen van klachten die niet direct met de darmen te maken hebben, zoals vermoeidheid, bloedarmoede, botontkalking, onvruchtbaarheid en jeukende plekjes op je huid(3).

Kinderen

Bij kinderen beginnen de klachten vaak al in het eerste jaar. Vanaf zeven maanden krijgen baby’s voor het eerst eten met gluten, zoals pap en brood. Sommige baby’s krijgen dan klachten zoals een opgeblazen buik, weinig eetlust, overgeven en diarree.

Wil je meer weten over coeliakie bij kinderen en hoe je daar als ouder mee omgaat? Lees dan: Coeliakie bij kinderen: symptomen en tips.

Ontstaan en ontwikkeling van coeliakie

De precieze oorzaak van coeliakie is onbekend. Wel weten we dat erfelijke aanleg een grote rol speelt. Je kunt bepaalde genen hebben voor coeliakie, maar dat betekent niet altijd dat je de ziekte krijgt. Als je deze genen niet hebt, kun je in ieder geval geen coeliakie krijgen.

Coeliakie kan al beginnen bij baby’s, maar kan ook pas op volwassen leeftijd ontstaan(1,2,4).

Gevolgen voor je lichaam

Als je coeliakie hebt en toch gluten binnenkrijgt, raakt je darmwand beschadigd. Die reactie wordt ook wel een ‘coeliakie-aanval’ genoemd. Tijdens zo’n aanval valt je afweersysteem de cellen in je darmen aan, wat leidt tot ontstekingen en schade aan het darmslijmvlies. Deze schade is helaas permanent. Coeliakie is niet te genezen. Als je er te laat bij bent en gluten blijft eten, wordt je darmwand steeds verder beschadigd. Bij ernstige schade kunnen je darmen voedingsstoffen niet meer goed opnemen. Daarom is het belangrijk om er op tijd bij te zijn en een test te doen(1,2,4).

Het verschil tussen coeliakie, glutenintolerantie en glutenallergie

De woorden glutenintolerantie en glutenallergie worden in de volksmond vaak gebruikt, maar ze kloppen eigenlijk niet.

Bij coeliakie reageert het afweersysteem op gluten en raakt de darm beschadigd. Dat is een auto-immuunziekte, geen intolerantie of allergie.

Sommige mensen krijgen wel klachten van gluten, maar hebben geen schade aan de darmen. Dat noemen we glutensensitiviteit of niet-coeliakie-glutengevoeligheid.

Een glutenallergie bestaat niet. Wat mensen vaak bedoelen, is een tarweallergie. Daarbij reageert het lichaam allergisch op eiwitten in tarwe (niet alleen gluten). Dat kan zorgen voor klachten als jeuk, huiduitslag of benauwdheid(2).
 

	Coeliakie	Glutensensitiviteit	Tarweallergie
Symptomen	Buikpijn, diarree, gewichtsverlies, vermoeidheid, soms bloedarmoede of groeiachterstand	Buikpijn, opgeblazen gevoel, diarree, vermoeidheid	Jeuk in de mond, huiduitslag, benauwdheid, buikpijn
Schade aan de darmen	Ja	Nee	Nee
Behandeling	Strikt glutenvrij dieet	Vaak glutenvrij dieet, maar minder strikt	Vermijden van tarwe en producten die tarwe bevatten
Diagnose	Bloedonderzoek en eventueel biopsie van de dunne darm	Uitsluiting van coeliakie en tarweallergie	Allergietesten (zoals huidpriktest of bloedtest)

 

De 5 stadia van coeliakie

Artsen gebruiken de Marsh-classificatie 2 om te bepalen of er schade aan de darm is door coeliakie. Deze beschadigingen kunnen verbeteren of zelfs helemaal verdwijnen bij het volgen van een glutenvrij dieet.

• Marsh 0: Geen schade.
• Marsh 1: Er is geen schade, maar wel een afweerreactie/ontsteking.
• Marsh 2: Geen schade, maar er is een toename van nieuw darmweefsel en een afweerreactie/ontsteking.
• Marsh 3: Bij Marsh 3 hebben we een onderverdeling in A, B, en C: bij allemaal is te zien dat het darmvlies aangetast is. De darmvlokken zijn stomp en verkort of bijna niet meer zichtbaar.

Coeliakie test doen

Ervaar jij klachten na het eten van gluten en denk je dat je coeliakie hebt? Ga dan naar je huisarts voor een diagnose. Die kan een bloedtest doen. Als uit de test blijkt dat je misschien coeliakie hebt, stuurt je huisarts de test door naar een maag-lever-darmarts. Soms is uit de bloedtest al duidelijk dat je coeliakie hebt. Als dat niet helemaal zeker is, kan deze arts een kijkonderzoek doen. De arts haalt dan een klein stukje uit je darmen en kan onder een microscoop zien of je coeliakie hebt(1).

Hoe lees je het etiket?

Het etiket is je beste hulpmiddel bij een glutenvrij dieet. Op verpakkingen moeten allergenen altijd dikgedrukt worden vermeld, zodat je ze snel kunt herkennen. Kijk dus goed naar woorden als tarwe, rogge, gerst of spelt. Dat zijn namelijk de granen die gluten bevatten. Ook haver kan soms sporen van gluten bevatten.

Let op verschillende vermeldingen op het etiket:

• Bevat gluten: dit product is niet geschikt voor mensen met coeliakie. Het bevat ingrediënten die gluten bevatten.
• Kan glutenbevattende granen bevatten: het product hoort in principe glutenvrij te zijn, maar er is kans op kruisbesmetting. Bijvoorbeeld omdat het in dezelfde ruimte wordt gemaakt als producten met gluten. Voor mensen met coeliakie is dit product dus niet veilig.
• Wordt verwerkt in een fabriek waar ook glutenbevattende granen verwerkt worden: dit is een nog voorzichtiger waarschuwing van de fabrikant. De kans op besmetting is klein, maar niet nul. Mensen met coeliakie wordt aangeraden om ook deze producten te vermijden.

Twijfel je? Kies dan altijd voor producten met het ‘glutenvrij’-logo of waar duidelijk op staat ‘glutenvrij’. Dat betekent dat het product volgens Europese wetgeving minder dan 20 mg gluten per kilo bevat. Die hoeveelheid is veilig voor mensen met coeliakie.



Lees hier ook over ‘Gluten: wat zijn het en waar zitten ze in?’. Hier vind je een handige lijst met producten met en zonder gluten.

Ook de website van de Vlaamse Coeliakievereniging kan je helpen met nuttige informatie.

Voorkom kruisbesmetting

Bij het koken is het belangrijk om goed op te letten dat er geen kruisbesmetting plaatsvindt. Zeker als er in huis ook mensen zijn die wél gluten eten, is extra voorzichtigheid nodig. Alleen al een snijplank of mes dat eerder in contact is geweest met gluten kan bij iemand met coeliakie klachten veroorzaken. Je voorkomt dit door zorgvuldig te werken:

• Gebruik apart keukengerei voor glutenvrije producten, zoals snijplanken, messen, pollepels en broodroosters.
• Ga niet met hetzelfde mes terug in een pot pindakaas, boter of jam waar eerder brood met gluten mee is aangeraakt. Zo voorkom je dat gluten in die producten terechtkomen.
• Overweeg een aparte oven of magnetron te gebruiken. Gluten kunnen achterblijven in kruimels of via luchtcirculatie in het eten terechtkomen.
• Was altijd je handen nadat je iets met gluten hebt aangeraakt, voordat je verdergaat met glutenvrije bereiding.
• Kook en bak alleen in propere pannen. Maak pannen goed schoon als ze eerder zijn gebruikt voor producten met gluten.

Uiteten met coeliakie

Uiteten met coeliakie vraagt wat voorbereiding, maar is goed te doen. Reserveer bij voorkeur vooraf en geef aan dat je glutenvrij moet eten vanwege coeliakie. Zo kan de keuken hier rekening mee houden. Vraag bij binnenkomst nog even na hoe het restaurant kruisbesmetting voorkomt, bijvoorbeeld of er aparte pannen of snijplanken worden gebruikt. Vermijd buffetten of broodmandjes op tafel, waar makkelijk kruimels in terechtkomen. Check ook sauzen en marinades, want daar zitten vaak verborgen gluten in.

Tip: check de restaurantlijst van de Vlaamse Coeliakievereniging. Daar vind je eetgelegenheden met het keurmerk Gluten Free. Met een beetje voorbereiding kun je zo veilig én lekker uit eten.

Glutenvrije producten

Bij Kruidvat vind je verschillende glutenvrije producten, zowel voor kinderen als volwassenen. Probeer voor kleine kinderen bijvoorbeeld de maïspuffs in verschillende smaken. Lekker en makkelijk voor onderweg! Je vindt ze in ons schap met babytussendoortjes.

Voor kinderen en volwassenen hebben we verschillende repen, zoals onze Kruidvat Protein Breakbars. Lekker als eiwitrijk tussendoortje. Deze vind je in ons schap met sportrepen.

Let op: niet alle producten in deze schappen zijn glutenvrij! Lees altijd goed de verpakking.

Coeliakie en gluten

Als je coeliakie hebt, kun je niet tegen gluten. Je moet dan een glutenvrij dieet volgen. Een diëtist kan je hierbij helpen. Bij Kruidvat vind je een aantal glutenvrije producten voor kinderen en volwassenen. Op die manier kun je toch genieten van lekkere en makkelijke tussendoortjes!

Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 2 januari 2026.

Gecontroleerd door Suzan Tuinier, expert bij Nutrimedia.