Seksuele voorlichting: wat vertel je wanneer aan je kind?
Seksuele voorlichting in het kort:
- Door seksuele voorlichting wordt je kind weerbaar en respectvol naar anderen en zichzelf.
- Voorlichting start al op 4 jaar: je legt uit wat het verschil is tussen jongens en meisjes.
- Rond 7 jaar leg je uit dat seks nodig is voor zwangerschappen.
- Rond de 10 jaar bereid je je kind voor op de veranderingen in de puberteit.
- Ook leg je uit dat ze filmpjes, naaktfoto’s en porno weg kunnen klikken.
- Gebruik een boek of filmpjes als aanknopingspunt om erover te beginnen.
Als je kinderen hebt, komt er een moment dat je het met ze hebt over de bloemetjes en de bijtjes. Maar wanneer begin je nu eigenlijk met seksuele voorlichting en wat vertel je op welke leeftijd? En hoe zit het met school? Geven ze seksuele voorlichting op de basisschool of middelbare school? Ontdek het hier!
Inhoudsopgave
- Veelgestelde vragen over seksuele voorlichting
Seksuele voorlichting op de basisschool
Wist je dat basisscholen verplicht zijn om seksuele voorlichting te geven? Scholen zijn vrij om hier zelf invulling aan te geven, maar het wordt zeker behandeld op de school van je kind. Wat de school precies vertelt is afhankelijk van de school zelf. Lessen in de kleuterklas gaan meestal over het verschil tussen jongens en meisjes. Kinderen van 12 jaar zijn puber aan het worden en worden zich bewust van hun eigen seksuele interesses. Daarnaast gaat internet en sociale media nog meer een rol spelen. De lessen in het laatste leerjaar gaan hier vaak over.
Het is voor kinderen erg belangrijk om al jong te beginnen met seksuele opvoeding en ontwikkeling, op school én thuis. De gesprekken en lessen helpen kinderen respectvol met anderen om te gaan en een positief beeld van hun lichaam te krijgen. Ook kunnen ze beter grenzen herkennen en aangeven. Kinderen die al vanaf een jonge leeftijd seksuele voorlichting krijgen, starten vaak op een latere leeftijd met seks en zijn weerbaarder tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag en geweld(1).
Seksuele voorlichting op de middelbare school
De middelbare school is ook verplicht seksuele voorlichting te geven, in ieder geval tot de eerste graad. Op de middelbare school weten veel kinderen al wat meer over seksualiteit, hebben ze al een keer en relatie gehad en weten ze meer wat hun identiteit is. De lesstof op de middelbare school gaat over het respecteren van verschillende normen, waarden en manieren van leven. En het gaat over het met respect omgaan met seksualiteit, andermans en je eigen grenzen en de verscheidenheid in seksualiteit.
Boek of film voor seksuele voorlichting
Ook thuis is het belangrijk over seksuele ontwikkeling te praten. Vind je het lastig en weet je niet waar je moet beginnen? Dan kunnen boeken of films je wellicht helpen.
- Het boek ‘100 antwoorden bij seksuele opvoeding’ is geschikt voor kinderen van 4 tot 12 jaar waarin veelgestelde vragen worden beantwoord.
- Ook in het boek ‘Dokter Corrie geeft antwoord’ worden veel vragen beantwoord. Veel kinderen zullen Corrie kennen van Schooltv. Ze behandelt onderwerpen met humor en zonder taboes.
- ‘Hoe dan?!’ is een boek voor kinderen vanaf 5 jaar en helpt je kindervragen te beantwoorden.
Met een boek in de hand heb je een mooie leidraad voor het bespreken van onderwerpen en is het voor je kind wellicht nog makkelijker om vragen te stellen.
Oudere kinderen kennen wellicht ‘de Sekszusjes’ van Youtube. Zij hebben ook een serie gehad bij de VPRO met de onderwerpen: de eerste keer seks, sexting, diversiteit en veel meer. Wil je met je puber praten over seks en ontwikkeling? Dan zijn deze filmpjes een leuke aanleiding om verschillende onderwerpen aan te snijden.
Vanaf welke leeftijd geef je seksuele voorlichting?
Het is belangrijk om al in of voor de kleuterklas te beginnen met seksuele voorlichting. Ben je benieuwd wat je bij welke leeftijd kunt toelichten? Kinderen in het eerste leerjaar hebben uiteraard een ander soort voorlichting nodig dan kinderen in het zesde leerjaar. Bij verschillende leeftijden, past andere voorlichting. Hieronder vind je per leeftijd de seksuele ontwikkeling en onderwerpen die je kan bespreken.
Seksuele voorlichting bij kind van 4 tot 6 jaar
Als kinderen naar school gaan, gaan ze veel om met klasgenootjes. Rond deze leeftijd zijn ze nieuwsgierig naar zichzelf en anderen. Spelenderwijs leren ze meer over hun eigen lichaam en dat van anderen, bijvoorbeeld door doktertje of vader en moedertje te spelen. Ook leren ze over (andere) normen en waarden en grenzen.
Op deze leeftijd leer je je kind hoe jongens en meisjes eruitzien, je vertelt over het lichaam en vertelt waar baby’s vandaan komen. Dit is wel zo makkelijk met een flyer of boekje erbij. Ook kan je vertellen wat verliefd zijn is en dat meisjes ook op meisjes verliefd kunnen worden en jongens op jongens. In deze periode kennen kinderen nog niet of weinig de sociale regels die we naleven. Ze moeten bijvoorbeeld nog leren dat ze niet in het openbaar hun geslachtsdeel moeten aanraken.
Seksuele voorlichting bij 7-, 8- en 9-jarigen
Als kinderen in het derde en vierde leerjaar zitten, worden ze zich steeds meer bewust van wie ze zijn. De meeste kinderen zijn al een keer verliefd geweest en weten hoe dit voelt. Vanaf 7 of 8 jaar zullen ze op school leren dat geslachtsdelen een seksuele functie hebben. Thuis kan je rond deze leeftijd ook uitleggen dat seks nodig is om een kind te krijgen en hoe het precies in zijn werk gaat. Een boek of flyer kan hierbij handig zijn. Daarnaast kan je ze uitleggen dat seks niet alleen de functie heeft van voortplanten.
Seksuele voorlichting bij 10- tot 12-jarig kind
Kinderen in het vijfde en zesde leerjaar komen in de pre-pubertijd. Er vinden veel veranderingen plaats waar ze vaak even aan moeten wennen, zoals de eerste keer ongesteld, het krijgen van borsten, schaamhaar of een eerste zaadlozing. Bespreek met je dochter of zoon wat er kan gebeuren en bereid ze voor. Rond deze leeftijd komt de onzekerheid of hun lichaam wel normaal is. Als ze weten dat ze bij jou als ouder terecht kunnen, delen ze deze gevoelens.
Rond deze leeftijd kan je kind gaan fantaseren over seks. Hij of zij zal hierover meer gaan opzoeken op sociale media en internet. Er zijn veel onjuistheden te vinden en het is belangrijk dat ze weten dat ze vragen ook bij jullie als ouders kunnen stellen. Bespreek wat klopt of niet klopt aan deze informatie en leg uit hoe seksualiteit werkt in een gezonde relatie.
Bereid je zoon of dochter voor dat ze filmpjes, (naakt)foto’s en porno tegen kunnen komen. Kinderen weten vaak goed wat voor volwassenen bedoeld is. Leg uit dat je de filmpjes en beelden weg kan klikken.
Voorlichting op de middelbare school
Met de switch naar een nieuwe school, klas en klasgenoten komt best wat spanning kijken. Hierbij kan onzekerheid ontstaan over hun eigen lichaam en seksualiteit. Bespreek dit en praat over onzekerheden.
Je kind zal in de komende jaren meer bezig zijn met de eerste keer seks. Vertel (nogmaals) dat er voorbehoedsmiddelen zijn om veilig te vrijen en je hiermee soa’s en ongewenste zwangerschappen voorkomt. Tijdens de puberteit zal je kind zich meer los maken van jullie als ouders. Maak het onderwerp toch bespreekbaar.
Tips voor ouders
We hebben een aantal tips voor je op een rijtje gezet:
- Jij bent het voorbeeld voor je kind. De omgang met anderen in een relatie en de manier hoe ouders omgaan met seksualiteit bepalen voor een groot deel hoe je kind hiermee omgaat.
- Geef je kind de ruimte om vragen te stellen. Weet je het antwoord niet, geef dit dan ook aan en kom er later op terug.
- Laat kleuters spelenderwijs, met een film of boekje, kennismaken met hun eigen lichaam en gevoelens.
- Bereid je kind voor op de lichamelijke veranderingen in de puberteit.
- Praat met je kind over het zien van naaktfoto’s of porno op sociale media of telefoons.
- Houd het luchtig en gebruik humor, zo wordt ongemakkelijkheid weggenomen.
- Merk je dat je kind ongemakkelijk wordt van het gesprek, houd een gesprek dan tijdens de afwas, een wandeling of in de auto. Zo hoef je elkaar niet steeds aan te kijken.
Veelgestelde vragen over seksuele voorlichting
Seksuele voorlichting
Je weet nu dat seksuele voorlichting al begint in of voor de kleuterklas. Door de jaren heen weet je wat je je kind kan vertellen en welke ontwikkeling hij of zij doorgaat. Zorg ervoor dat je kind weet dat hij of zij bij jou als ouder terecht kan en alles kan bespreken en vragen.
Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 11 juni 2025.